Sprawiedliwa transformacja jest procesem łagodzenia negatywnych, społeczno-gospodarczych skutków przejścia z gospodarki wysokoemisyjnej na gospodarkę zeroemisyjną opartą na odnawialnych źródłach energii.
Jej podstawą jest odpowiednia diagnoza potrzeb i potencjałów regionów objętych transformacją, a w konsekwencji stworzenie efektywnego systemu do monitorowania procesu transformacji oraz wdrażanie odpowiednich działań wspierających. Kluczowym aspektem dla sprawiedliwego wymiaru transformacji jest współpraca i zaangażowanie mieszkańców oraz lokalnych interesariuszy, mające na celu wzmocnienie wzajemnej odpowiedzialności za przyszłość regionu.
W celu złagodzenia negatywnych skutków transformacji, w budżecie unijnym na lata 2021-2027 został wprowadzony Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji, w ramach którego funkcjonuje Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST). Jest to jedno z kluczowych narzędzi Unii Europejskiej do wspierania regionów górniczych w procesie transformacji w kierunku neutralności klimatycznej.
W Polsce, jako obszary najbardziej dotknięte skutkami transformacji, zostały wskazane następujące obszary:
Zmiana typu gospodarki na gospodarkę zeroemisyjną jest wymagającym, długofalowym procesem, który wymaga odpowiedniego planowania i strategii. Zarys procesu transformacji energetycznej dla Województwa Śląskiego oraz Małopolski Zachodniej, opisujący nadchodzące wyzwania społeczne, gospodarcze i środowiskowe, został opracowany w Terytorialnym Planie Sprawiedliwej Transformacji Województwa Śląskiego 2030.
Na łagodzenie skutków transformacji energetycznej w Małopolsce Zachodniej w ramach Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, Unia Europejska przeznaczyła ok. 254 mln euro. Będą to inwestycje wspierające zarówno gospodarkę i środowisko regionu, jak i w obszar społeczny. Aktualny harmonogram naborów w programie Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021-2027, w tym naborów planowanych w ramach FST, znajduje się na stronie Funduszy Europejskich dla Małopolski 2021-2027.
Harmonogram naborów w programie Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021-2027 - Serwis programu Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021-2027
Tworzenie nowych miejsc pracy
Rekultywacja terenów
Rozwój niskoemisyjnego systemu transportowego
Sprostanie wyzwaniom kryzysu demograficznego
Konieczność zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego