W regionach podlegających transformacji energetycznej, takich jak Małopolska Zachodnia, zachodzi szereg procesów społeczno-gospodarczych wynikających z odejścia od sektora górnictwa na rzecz odnawialnych źródeł energii. Jednym z obszarów szczególnie dotkniętych tym procesem jest rynek pracy, a pracownicy zatrudnieni w sektorze górniczym stanowią szczególnie wrażliwą grupę.
Stopniowe odchodzenie od węgla kamiennego powoduje, że liczba osób zatrudnionych w górnictwie maleje. Od lat 90 XX. wieku obserwuje się trend zmniejszania zatrudnienia w tym sektorze, dotyczący zarówno mężczyzn, jak i kobiet, które stanowią około 10% zatrudnionych. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego pod koniec 2024 roku w małopolskim górnictwie węgla kamiennego zatrudnionych było 7279 osób. Prognozy wskazują na dalszy spadek w kolejnych kwartałach. Choć wydobycie prowadzone jest jedynie w dwóch zakładach - w Brzeszczach i Libiążu – skutki zmian gospodarczych mogą dotyczyć znacznie większego obszaru Małopolski Zachodniej.
Warto podkreślić, że wielu mieszkańców subregionu pracuje również w sektorze przemysłowym w województwie śląskim, które także przechodzi proces intensywnej transformacji.
Łącznie w Małopolsce Zachodniej pracuje około 210 tys. osób, co stanowi 15% wszystkich pracujących w województwie małopolskim. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego największe zatrudnienie odnotowywane jest w sekcjach: przetwórstwo przemysłowe (C), handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych (G), edukacja (P) oraz budownictwo (F). Pomimo dużego rynku pracy, jednym z kluczowych wyzwań, pozostaje poziom bezrobocia rejestrowanego. W latach 2022-2024 średnia stopa bezrobocia wyniosła 5,8%, czyli o 1,5 p.p. więcej niż średnia dla województwa. Pozytywną tendencją jest wyraźny spadek bezrobocia w ostatnich latach – jego poziom w 2024 r. był zbliżony do wartości z 2019 roku.
Mapa 1. Stopa bezrobocia rejestrowanego w latach 2022-2024
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS
Barometr zawodów
Odpowiedzią na dynamiczne zmiany na rynku pracy jest m.in. system monitorowania zapotrzebowania na zawody, funkcjonujący pod nazwą Barometr zawodów, koordynowany ogólnokrajowo przez Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie. Badanie identyfikuje zawody deficytowe, zrównoważone i nadwyżkowe, a także prognozuje sytuację zawodową w perspektywie jednego roku.
W prognozie na 2025 rok wskazano na silny deficyt pracowników na rynku pracy w Małopolsce Zachodniej. Największe zapotrzebowanie dotyczy: wykwalifikowanych pracowników fizycznych m.in. spawaczy, murarzy, tynkarzy i pracowników budowlanych, przedstawicieli zawodów pedagogicznych m.in. nauczycieli przedszkoli, przedmiotów ogólnokształcących, zawodowych i pedagogów, wysoko wykwalifikowanych pracowników sektora medycznego m.in. lekarzy, fizjoterapeutów, masażystów, pielęgniarek i położnych. Wykaz zawodów deficytowych potwierdza także znaczący niedobór osób o kwalifikacjach technicznych, m.in. elektryków, stolarzy czy pracowników branży budowlanej.
Zawody charakteryzujące się nadwyżką kandydatów to m.in. ekonomiści, specjaliści ds. zarządzania zasobami ludzkimi i rekrutacji, technicy budownictwa i technicy informatycy, filozofowie, historycy, politolodzy i kulturoznawcy oraz krawcy.
Wysoki udział zawodów deficytowych wskazuje na problem braku pracowników w Małopolsce Zachodniej. Jedną z przyczyn utrzymywania się podobnych zawodów deficytowych w ostatnich latach jest system kształcenia. W zawodach technicznych brakuje młodych absolwentów, którzy mogliby zastępować pracowników odchodzących na emeryturę; powstaje luka pokoleniowa. System inwestowania przez firmy w kompetencje i rozwój kwalifikacji pracowników jest zbyt powolny. Z kolei w zawodach w sektorze opieki społecznej, zdrowotnej zapotrzebowanie rośnie szybciej niż liczba absolwentów/ specjalistów gotowa wejść na rynek pracy (Business Insider Polska).[1]
Wykres 1. Dynamika bezrobocia rejestrowanego w powiatach Małopolski Zachodniej w latach 2014-2024
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS
Gdzie szukać wsparcia?
W celu ograniczenia skutków procesu transformacji oraz zmniejszenia różnic rozwojowych między subregionem Małopolski Zachodniej, a resztą województwa, uruchomiono szereg projektów współfinansowanych z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji w ramach programu regionalnego Fundusze Europejskie dla Małopolski 2021-2027.
W działaniu 8.1 Działania na rzecz poprawy sytuacji na rynku pracy realizowane są obecnie cztery projekty o łącznej wartości ponad 60 mln zł:
„Lepsza perspektywa”
Realizator: Centrum Biznesu Małopolski Zachodniej sp. z o.o.
Partnerzy: Agencja Rozwoju Małopolski Zachodniej S.A., Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A., Chrzanowska Izba Gospodarcza
Zakres wsparcia: doradztwo zawodowe, wsparcie motywacyjne, pośrednictwo pracy, szkolenia, staże oraz dotacje na rozpoczęcie działalności gospodarczej
Strona projektu: Lepsza perspektywa
„Nowa praca w lepszym klimacie"
Realizator: Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.
Partnerzy: Stowarzyszenie na Rzecz Szkoły Zarządzania i Handlu w Oświęcimiu – Społeczna Szkoła Zarządzania i Handlu, Centrum Biznesu Małopolski Zachodniej sp. z o.o., Agencja Rozwoju Małopolski Zachodniej S.A.
Zakres wsparcia: pośrednictwo pracy, doradztwo indywidualne i grupowe, wsparcie motywacyjne oraz szkolenia i staże
Strona projektu: Nowa praca w lepszym klimacie
„Akcja Zawodowa Transformacja"
Realizator: JMM sp. z o.o.
Zakres wsparcia: płatne 3-miesięczne staże zawodowe ze stypendium stażowym, szkolenia zawodowe, poradnictwo zawodowe i psychologiczne, wsparcie szkoleniowe i doradcze przed rozpoczęciem działalności gospodarczej oraz jednorazowe dotacje na założenie jednoosobowej działalności gospodarczej
Strona projektu: Akcja Zawodowa Transformacja
„Strefa efektywnej transformacji"
Realizator: Stowarzyszenie na rzecz Szkoły Zarządzania i Handlu w Oświęcimiu - Społecznej Szkoły Zarządzania i Handlu
Partnerzy: Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A., Towarzystwo Oświatowe Ziemi Chrzanowskiej w Chrzanowie
Zakres wsparcia: spotkania z doradcą zawodowym w celu opracowania Indywidualnego Planu Działania, pośrednictwo pracy, wsparcie finansowe na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej oraz szkolenia i kursy prowadzące do podniesienia lub zmiany kwalifikacji
Strona projektu: Strefa efektywnej transformacji
Zachęcamy do zapoznania się ze szczegółami projektów i korzystania z dostępnych form wsparcia.
